Milli hazyna derejeli aýna önümleri: Gazylyp alnan kolleksiýa butikiniň gymmaty we jikme-jik düşündirişi

Hytaýda tapylan gadymy aýna gap-gaçlaryň hemmesi gubur tabutlarynda jaýlanyş zatlary, şeýle hem pagodalar, ybadathanalar, ýerasty köşkler ýa-da asman köşkleri ýaly buddist ýadygärliklerinde relikt gaplar we sowgatlar hökmünde ulanylýar. Buddizmiň ornaşdyrylmagyndan bäri, onuň başlangyçdan aýna bilen uly baglanyşygy bar we aýna buddizmde örän aýratyn orun eýeleýär.

Hebeý welaýatynyň Dinçžou şäherinde Demirgazyk Weý buddist pagodasynyň daş harpyndan aýna gap tapyldy

Sanskrit dilinde "aýna" sözi gök reňkli gymmatbaha daş diýmegi aňladýar, bu bolsa gymmatbaha daşyň goýy gök reňkini aňladýar. Asman gök reňki ýaly, kristall arassa häsiýetli, ýüzi we içi açyk, içi we daşky bölegi biri-biriniň üstüni ýetirýär. Lukmançylyk Buddasy Gündogar Arassa Aýna Dünýäsiniň Buddasydyr. Buddizm Buddanyň ýagşylygyny metaforiki taýdan suratlandyrmak üçin aýna yşygynyň aýdyňlygyny ulanýar, şonuň üçin Lukmançylyk Buddasy Arassa Aýna Yşygynyň Gündogar Lukmançylyk Buddasy hökmünde hem tanalýar.

Tang dinastiýasynyň açyk ýaşyl reňkli uzyn aýakly Aýna käseler Sinjaňyň Kuçe şäherindäki Senmuşem mağaralaryndan tapylan

Din hökmünde ynanja geçmek iň esasy zatdyr. Ynanýanlaryň ünsüni çekmek we Dharmany ýaýratmak üçin keşişler köplenç täze pikirleri, däp-dessurlary, binagärligi we artefaktlary öňe sürmäge çalyşýarlar. Aýna bilen ýaşamak üçin ölüm has-da erbetdir. Şeli aslynda Buddanyň ruhy süňkleriniň ýa-da galyndylarynyň sanskrit transliterasiýasynda ýazylypdyr. Demirgazyk Çi dinastiýasynyň "Weý kitaby: Şi Lao Çži" görä, Budda aradan çykandan soň, hoşboý ysly agaç ýakylypdyr we ruhy süňkler her biri däne ýaly kiçi böleklere bölünipdir. Olar urlanda hem, ýananda hem zeper ýetmändir we belki-de ýagty ylahy täsir edipdir. Olara manysyz "Şeli" diýilýär.

Hakyky bedeniň galyndylary ýa-da olaryň ornuny tutýan zatlar bolsun, olar möhüm sowgatlar we mukaddes zatlardyr we bu mukaddes zatlar örän gymmatly gaplarda saklanmalydyr. Hindistanda we Orta Aziýada gadymy buddist pagodalaryndaky galyndylaryň gaplary küýze, agaç, metal, daş we kristal ýaly materiallardan ýasalypdyr. Şeýle-de bolsa, Hytaýda aýnadan ýasalan galyndylaryň gaplary peýda bolupdyr. Munuň iki sebäbi bar: birinjiden, gadymy döwürlerde aýna altyna garanyňda seýrek we gymmatly bolupdyr; ikinjiden, aýna kristal arassa we örän ýumşak bolupdyr, bu bolsa ony saklamak we görkezmek üçin has amatly edipdir.

Hebeý welaýatynyň Dinçžou şäherindäki Demirgazyk Weý buddist pagodasynyň daş harplaryndan tapylan aýna monjuklar

Häzirki wagtda Hytaýdaky iň irki relikt diň binýady Hebeý welaýatynyň Dinçžou şäherindäki Demirgazyk Weý buddist pagodasydyr. Bu diň binýadynyň ýumrulan topragynda Taýheniň bäşinji ýylyna (miladydan öňki 481-nji ýyla) degişli ýokarky örtügi bolan dörtburç daş zarf bar. Zarfyň içinde Demirgazyk Weý şa maşgalasy tarapyndan saklanylýan birnäçe gymmatly zatlar, şol sanda ýedi sany aýna gap we turbalar we munçuklar ýaly müňlerçe aýna bezeg zatlary bar.

Sian şäherindäki Çinçan ybadathanasynyň diňiniň aşagyndan tapylan Suý dinastiýasyndan galan ýaşyl aýna çüýşeler

Suý dinastiýasynyň Kaýhuang hökümdarlygynyň dokuzynjy ýylynda (589-njy ýyl) gurlan Sian şäherindäki Çinçan ybadathanasynyň diňiniň düýbünden inçe boýunly we togalak garynly, beýikligi 8,4 sm we diametri 7 sm bolan ýaşyl aýna çüýşe tapyldy. Garynda diametri 2,5 sm bolan dört sany çykyp duran tegelek bezeg, çüýşäniň egninde bolsa dört sany simmetrik üçburçluk bezeg bar. Bu tegelek we üçburçluk bezegleriň hemmesi aýna sowuk gaýtadan işlemek tehnologiýasyna degişli bolan zat emele getirilenden soň üwemek arkaly ýasalýar. Bu aýna çüýşe gadymy zatlary saklamak üçin ulanylýar.

Gansunyň Jingçuan şäherindäki Daýun ybadathanasynyň diň binýady Ýanzaýyň birinji ýylynda (miladynyň 694-nji ýyly) guruldy. Köşküň ýerasty ýadygärlik daş gutusynda kümüş tabut bolan altyn çaýylan mis gutu bardy. Kümüş tabutda 14 "galyndy" bolan kiçi ak aýna çüýşe bardy. Bu "Jingçžoudaky Daýun ybadathanasynyň galyndy daş gutusyndaky ýazgy" ýazgysyna doly gabat gelýär: "Soňra kerpiç otag açyldy we daş gutu alyndy. Aýna çüýşede 14 galyndy bardy.

Gansu muzeýiniň Jingýuan Daýun ybadathanasynyň we ýerasty köşgüň galyndylarynyň aýna çüýşeleriniň kolleksiýasy

Fufengdäki Famen ybadathanasynyň ýerasty köşgünden tapylan aýna artefaktlary

Buddist rowaýatyna görä, buddizmi has gowy ýaýratmak üçin Aşoka patyşa Aşikaga patyşanyň kolleksiýasyndan 84000 sany ýadygärlik 84000 sany aýna küýzede, 84000 sany hazyna gapda we 84000 sany reňkli bölekde ýygnady. Şeýle hem, ol ruhlara we hudaýlara bir gijede 84000 sany buddist pagodasyny döretmegi tabşyrdy we 84000 sany ýadygärlik 84000 sanysyny aýratynlykda gorap saklady. Şol döwürde Famen ybadathanasynyň üç aýratynlygy bardy: köşk ybadathanasy, milli ybadathana we meşhur ybadathana. Ol Tang şa maşgalasy tarapyndan hormatlanýan buddist mukaddes ýeridi. Tang Çženguan döwründen bäri buddist süňklerini garşylamak we ugratmak üçin jemi ýedi çäre geçirildi. 1987-nji ýylda Famen ybadathanasynyň Buddanyň barmak ýadygärligi köpeldildi we 17 sany aýna gap-gaç tapyldy, olaryň hemmesiniň şa maşgalasy tarapyndan gorap saklanýan artefaktlar bolandygyna ynanylýar.

Týansziniň Jisýan şäherindäki Liao dinastiýasynyň Ak Pagodasyndan aýna çüýşeler tapyldy

Song we Lýao dinastiýalary döwründe ýerli aristokratlar we meşhur keşişler gymmatly aýna gap-gaçlaryny ybadat üçin pagodalara we ybadathanalara öwürmek üçin köp tagalla etdiler. Lýaoning welaýatyndaky Çaoýang Demirgazyk Pagodasynyň Tiangong daş harpyndan beýikligi 16 santimetr we umumy görnüşi 8,5 santimetrlik çişýän garyn diametri bolan egilip oturan guşa meňzeýän açyk sary reňkli aýna çüýşe tapyldy. Çüýşäniň boýny gök aýna sim bilen bezelen, tutawaçdaky açar hem gök aýnadan ýasalypdyr. Çüýşäniň agzy altyn reňkli ene we çaga çüýşe gapak bilen üpjün edilipdir, şeýle hem çüýşäniň içinde kiçi gök aýna gaýyş käsesi bar eken. Bu aýna çüýşäniň özboluşly görnüşi we örän inçe we ýeňil aýna diwary bar. Bu üflemek usuly bilen ýasalan yslam aýna gap-gaçlarydyr. Gurbanlyk gap hökmünde bu gymmatly zat Lýao dinastiýasynyň imperatory Çongsi döwründe buddist pagodasyna tegeleklenipdir.

Lýaoniň welaýatyndaky Çaoýan Demirgazyk diňinden Lýao dinastiýasynyň aýna çüýşesi tapyldy

Hebeý welaýatynyň Din etrabyndaky Jingçži ybadathanasynyň diň binýady Demirgazyk Song dinastiýasynyň Taýpin Singonyň ikinji ýylynda (977-nji ýyl) täzeden guruldy. Tapylan ýadygärlikler Demirgazyk Weý dinastiýasynyň Singonyň ikinji ýylyndan (453-nji ýyl), Suý dinastiýasynyň Daýeniň ikinji ýylyndan (606-njy ýyl), Taň dinastiýasynyň Dažonyň on ikinji ýylyndan (858-nji ýyl) we Song dinastiýasynyň Taýpin Singonyň ikinji ýylyndan (977-nji ýyl) bäri ýygnalyp, ýadygärlik hökmünde hödürlenen dürli ýadygärlikleri öz içine alýar. Olaryň arasynda 37 sany aýna gap-gaç bar. Jingçžonýuan diňiniň binýady Demirgazyk Song dinastiýasynyň Çžidao hökümdarlygynyň birinji ýylynda (995-nji ýyl) guruldy we ýerasty köşk daş gutusynyň içinde 34 sany aýna gap-gaç bölegi bar. Bu aýna gap-gaç bölekleri gadymy döwrüň iň möhüm arheologik açyşlarydyr. Hytaý aýnasygap-gaçlar.

Dingzhou Jingzhi ybadathanasyndan Sui bürünç we Tang daş harplaryndaky aýna gap-gaçlardaky ýazgylar

Suý dinastiýasynyň daş haty, altyn çaýylan mis hat, gapak şekilli daş hat, altyn çaýylan altyn we kümüş gap, altyn çaýylan altyn we kümüş diň, şeýle hem Jingçži ybadathanasynyň ýerasty köşgünden tapylan ýaşyl we ak fazaly iki aýna çüýşe, Daýeniň ikinji ýylynda (milady 606) altyn çaýylan mis hatdaky "ýokary we aşaky üst-üste goýlan, içerde we daşda ýedi gatlak" diýen ýazgy bilen gabat gelýän toparlanan relikt gaplaryň toplumyny emele getirýär. Taň dinastiýasynyň Dažonyň 12-nji ýylynda (milady 858) "Dingçžudaky Jingçži ybadathanasynda hakyky jesediň gaýtadan jaýlanyşynyň ýazgysy" atly daş ýazgyda şeýle ýazgy bar: "Altyn harp hatynda kümüş diňiň daşyna ýedi hazyna örtülen, içinde iki aýna çüýşe bar we iki kiçi ak we uly ýaşyl çüýşe gülläp ösýär". Bu "içerde we daşda ýedi gatlakdaky" iň esasy iki aýna çüýşäni görkezýär. Giç wagta çenli ol Suý dinastiýasynyň önümi hem bolupdyr.

Dingçžou Jingçži ybadathanasyndaky Buddist pagodasynyň ýerasty köşgünden tapylan Suý dinastiýasyna degişli aýnadan ýasalan göni turbaly käseler

"Hakyky bedeniň ýazgylarynyň" ahyrynda şeýle ýazylýar: "Pagodadaky kiçi daş pagoda aslynda Tianýu ybadathanasynda ýerleşýärdi, onda iki sany gadymy zat we dört sany saklaýyş çüýşesi: aýna, altyn, kümüş we lak, pagodanyň ýokarsyna köne harpda ýerleşdirilipdir." Iň içki aýna çüýşesi galyndylar üçin gap hökmünde ulanylýan lotus gapakly açyk inedördül kiçi çüýşedir.

Jingzhi ybadathanasynyň Buddist pagodasynyň ýerasty köşgünden tapylan Sui dinastiýasynyň galyndylarynyň aýna wazalary

Başga bir aýna çüýşe hem Sui dinastiýasynyň önümi bolup biler. Bu çüýşe asman gök reňkde, ýarym şeffaf, ajaýyp agzy we çykyn garny bilen. Onuň beýikligi 9 santimetr, diametri 5,5 santimetr we garnynyň iň ýokary diametri 8 santimetr. Aýna süýümini egnine örtüň we aýaklaryň daşyna halkalaň.

Jingzhi ybadathanasynyň Buddist Pagodasynyň ýerasty köşgünden tapylan Sui dinastiýasyna degişli aýna göknar

Günorta dinastiýasyndan Sýao Lýan we Şen Ýue "Günorta Çi dinastiýasyndaky Buddist ybadathanasyndaky Buddist rahibeleri aýdyň we owadan ýolda ýöräp barýarlar" diýip ýazypdyrlar: "Bulutdan Maitreýany we ähli Bodhisattwalary görüp bolýar. Olaryň hemmesi altyn reňkli, ellerinde bolsa açyk aýna haşhaş bar..." Bodhisattwanyň elindäki aýna haşhaş hazynadyr, opium haşhaşy bolsa uly garny we kiçi agzy bolan çüýşedir, bu bolsa däp bolan hytaý görnüşidir. Dunhuangyň Mogao Grottolarynyň 225-nji gowagyndaky diwar suratlarynda Bodhisattwanyň saklaýan zatlary, Jingzhi ybadathanasynyň ýerasty köşgünde tapylan Suý dinastiýasynyň aýna çüýşeleri, ýagny hazyna hökmünde arassa aýna haşhaş bilen birmeňzeşdir.

Dunhuangyň Mogao Grottolarynyň 225-nji gowagynda diwar bodhisattwalary tarapyndan saklanýan aýna haşhaşlar

Şeýle hem bar Aýna çanak, ýaşyl ýarym şeffaf, kaşaň içburun düýbi, diwarynyň galyňlygy 0,15 santimetrden az, beýikligi 9 santimetr we diametri 15 santimetr. Mogao gowaklarynyň 328-nji gowagynda Bodhisattwa tarapyndan saklanýan lotus şekilli aýna gap görnüşi boýunça birmeňzeşdir.

Mogao Grottoes-iň 328-nji gowagynda Bodhisattwa tarapyndan saklanýan Lotus aýna çanagy

Song dinastiýasynda gül suwy, ýagny hoşboý ysly suw guýlan aýna çüýşe buddist ýadygärlikleri üçin möhüm gap-gaç bolupdyr. Jingçji akademiýasynyň diňiniň aşagyndaky ýerasty köşkden tapylan ýokardaky üç inçe boýunly aýna çüýşeleriň hemmesi hoşboý ysly suw saklamak üçin aýna gaplar bolupdyr.

Jingzhi ybadathanasynyň Buddist pagodasynyň ýerasty köşkünden Song dinastiýasy döwrüniň oýma aýna çüýşesi tapyldy.

Iki ýerasty köşgüň düýbünden gök reňkli, ýaşyl reňkli, sary goňur reňkli, goňur reňkli we goňur reňkli ýaly dürli reňkli kyrkdan gowrak aýna kabaç çüýşeleri we kiçi boýunly çüýşeler tapyldy. Bu aýna kabaçlaryň hemmesi Song dinastiýasynyň önümleri bolup, Song dinastiýasyndaky öý aýna önümçilik senagatynyň Suý we Tang dinastiýalaryna garanyňda ep-esli ösendigini we dürli reňkdäki we reňkli aýna önümlerini öndürip bilýändigini görkezýär.
Jingzhi ybadathanasynyň Buddist Pagodasynyň ýerasty köşgünden tapylan Song dinastiýasyna degişli aýna kabak wazasy

Tang we Song dinastiýalary döwründe buddist gap-gaçlarynda aýrylmaz aýna monjuklaryndan başga-da, aýnadan ýasalan käbir miweler we beýleki enjamlar hem Budda hormat hökmünde ulanylypdyr. Aýnanyň açyk fiziki häsiýetleri we manylary hem taglymatlara laýyk gelýärdi. Şensi ştatynyň Lintong şäherindäki stupadan jemi alty sany sferik aýna "miwesi" tapyldy, olar buddist terminologiýasynda "Sutuohan miweleri" diýlip atlandyrylýar. Olar tapylanda stupada ýerleşdirilipdir; Aýna ýumurtgalary, aýna tabaklary we ş.m. köplenç relikt mazarlarynda jaýlama zatlary ýa-da sowgat hökmünde duş gelýär.

Famen ybadathanasynyň ýerasty köşgünde gizlenen oýulyp ýasalan nagyşly gök aýna plastinka

Famen ybadathanasynyň ýerasty köşgünden gazylyp alnan nagyşlary bolan alty sany gök reňkli aýna plastinka tapyldy, olaryň hemmesi gowy saklanyp galypdyr we ajaýyp nagyşlara eýedir. Oýulyp çekilen nagyşlar aýnanyň ýüzünde, sowuk gaýtadan işleýän aýna tehnologiýasyna degişli bolan aýnadan has berk we inçe gurallar bilen ýasalýar.

Diametri 15,9, beýikligi 2,1, çuňlugy 1,8 santimetr, agramy 132 gram bolan akçaagaj ýapragy nagyşly altyn gök reňkli sirlenen plastinka. Uçly dodaklary bolan göni agzyň, tekiz düýbi bolan ýüzbe-ýüz garnyň we biraz güberçek merkeziň. Goýy gök, şeffaf. Gap-gaçyň merkezi akçaagaj ýapragy nagyşlary we altyn reňk bilen bezelen, daşky astar bolsa suw tolkunlary we diagonal çyzyklar bilen bezelen we konsentrik tegelekler bilen bölünen.

Famen ybadathanasynyň ýerasty köşgüniň akçaagaj ýapragynyň nagyşly altyn gök reňkli aýna plastinkasy

Bu altyn örtülen aýna plastinka aýna oýma tehnikasyna esaslanýar we ajaýyp aýna plastinkany has göz gamaşdyryjy etmek üçin esasy nagyşlary altyn bilen nygtaýar. Ýerasty köşk inwentarynyň ýazgylaryna görä, bu oýma aýna plastinkalary Tang dinastiýasynyň imperatory Şizongyň sowgatlary bolup, Siantunyň 15-nji ýylynyň (milodyň 874-nji ýyly) ýanwarynda Tibet ýerasty köşgüne goýulypdyr.

Famen ybadathanasynyň ýerasty köşgünden jemi 20 sany aýna gap-gaç tapyldy, olaryň arasynda diňe iki sany aýna çaý käsesinden we çaý saklaýjysyndan ybarat bir toplum öýde ulanylýan aýna gap-gaçlar bolup biler.

Famen ybadathanasynyň ýerasty köşgünde aýna çaý käseleri we çaý tabaklary bar

Aýna çaý käsesi açyk sary, biraz ýaşyl reňkde, gowy açyklyga eýedir, diametri 12,7, beýikligi 5,2, garyn çuňlugy 4 santimetr we agramy 117 gram; Aýna çaý tabagynyň reňki çaý käsesi bilen birmeňzeş. Tekiz düýpli çuň daýanç, disk diametri 13,7, aýagynyň diametri 4,5 we umumy beýikligi 3,8 santimetr, agramy 138 gram, ikisi hem galypsyz üflemek arkaly emele getirilýär.

Aýna çaý käsesi we çaý tabagy aýrylan

Ýerasty köşkden tapylan "Egin-eşik çadyryndaky" ýazgyda bu aýna çaý käseleriniň tutujylary "Tuozi aýna çaý käsesiniň jübüti" diýlip atlandyrylýar, bu hem Tang dinastiýasynyň imperatory Şizongyň hormaty bolupdyr.

Song we Lýao dinastiýalary döwründe aýna önümçilik senagaty imperator köşgi tarapyndan monopoliýalaşdyrylmady we hususy aýna ussahanalary hem ösüpdi. Adaty hilli aýna önümleri giňden ýaýrady, ýöne çylşyrymly işlenip ýasalan we ajaýyp görnüşlere eýe bolan daşary ýurt aýna önümleri dünýä tarapyndan henizem ýokary baha berilýärdi. Käbir hazynalar köplenç sowgat hökmünde ulanylýardy we ýerasty köşklerde jemlenýärdi.

Içki Mongoliýa muzeýiniň şazadasy Çen aýna käse bilen

Içki Mongoliýanyň Naýman Baýnarynda Lýao Kaýtaýyň ýedinji ýylynda (1018-nji ýyl) şazada Çen bilen onuň adamsynyň bilelikdäki jaýlanan mazaryndan ýedi sany aýna gap-gaç tapyldy. Tutujyly doly aýna käseleriň biri 11,4 santimetr beýiklikde, diametri 9, aşaky diametri bolsa 5,4 santimetr. Ol gara goňur we açyk reňkde, ýüzünde aşyn gatlak bar. Agzy biraz ýapyk, diametri silindrik, eginleri çykyndy, garny dik yza çekilýär we ýalan halka aýaklary agzynda we eginlerinde tekiz tegelek tutawaç bilen birikdirilen. Tutujynyň ýokarky ujunda tegelek tort şekilli açar bar, bu bolsa X asyrda Eýran platosynda öndürilen aýna gap-gaç bolmagy mümkin.

Lýao dinastiýasynyň şazadasy Çeniň mazarynda süýt dyrnak nagyşly aýna çüýşe

Şeýle hem, beýikligi 17 santimetr, kalibrli 6, garyn diametri 9,5 we düýbiniň diametri 8,7 santimetr bolan emzik şekilli dikeldilen aýna çüýşe bar. Ol reňksiz we şeffaf, uzyn boýunly we huni şekilli, çykyndy garynly. Onuň surnaý şekilli ýokary halkaly aýagy bar we garyn diwarynda bäş hatar kiçi emzik şekilleri bilen bezelen. Iň geň galdyryjy zat, çüýşäniň tutawaçynyň 10 gatlakly içi boş aýna zolaklaryndan ýasalmagydyr, bu bolsa aýna ussalaryndan gyzgyn ereýän aýnanyň sowadylanda ýumşakdan gaty aýna öwrülmeginiň wagtyny doly düşünmegi we çylşyrymly prosesi tamamlamak üçin ony öňdebaryjy usullar bilen ýuwaş-ýuwaşdan üst-üste goýmagy talap edýär. Bu süýt dyrnak şekilli aýna çüýşe, ähtimal, Müsürden ýa-da Siriýadan getirilen aýna önümidir.

Lýao dinastiýasynyň şazadasy Çeniň mazaryndan tapylan aýna gap-gaçlaryň arasynda diametri 25,5 sm, düýbi 10 sm we beýikligi 6,8 sm bolan oýma aýna plastinka bar. Ol reňksiz we şeffaf, ýüzünde aşyn gatlak, açyk tegelek dodak, egri garyn halkasy we aýaklary bar. Garyn diwary el bilen jylawlanan 28 sany kiçi dörtburçluk piramidalar bilen bezelen. Bu oýma aýna gap-gaç owadan görnüşe we ajaýyp ussatlyga eýedir. Ol X we XI asyrlarda Wizantiýa imperiýasynyň önümi bolup biler we dünýäde henizem bar bolan özboluşly aýna hazynasydyr!

Lýao dinastiýasynyň şazadasy Çeniň mazaryndan oýulyp ýasalan aýna plastinka

Lýao dinastiýasynyň şazadasy Çeniň mazaryndaky aýna gap-gaçlar hem Wizantiýa imperiýasyndan, hem-de yslam dünýäsinden gelip çykýar, bu bolsa Lýao bilen Günbataryň arasyndaky aragatnaşygyň adaty adamlaryň göz öňüne getirmesinden has uzakdygyny görkezýär.

Howanyň uzak wagtlap täsirlenmegi ýa-da ýerasty saklamanyň uzak wagtlap saklanmagy aýna zatlaryň ýüzünde galyň howa gatlagynyň döremegine sebäp bolup, olaryň kristall ýaly arassa häsiýetlerini ýitirmegine sebäp bolup biler. Şonuň üçin häzirki wagtda görülýän gadymy aýna asyl keşbi däl.

Içki Mongoliýanyň Tuerji dagyndaky Liao mazaryndan tapylan açyk gök reňkli beýik aýakly aýna käse